|
Çarşamba, 27 Aralık 2006 |
Eski Yunancada “tanrı” anlamına gelen theos ile “bilgelik” demeye gelen sophia’dan türetilmiş “Tanrı’nın bilgeliğine ulaşma yolu” anlamındaki terim:“tanrıya-erme-bilgisi”. Kişinin gizemci(mistik) bir içyaşantıyla, içrek (bâtıni) öğretilerle, gizlici (okültist) etkinliklerle tanrısal bilgeliğe ulaşacağını; Tanrı’nın bilgisine ermeyle de tüm bir “oluş”un ya da evrenin sırrına varacağını öne süren öğreti.
Felsefece —özellikle tümtanrıcı— içerimleri olmakla beraber, Tanrı’nın tam ve yetkin bilgisine doğrudan doğruya bir “içyolculuk”la kavuşulabileceğini savlamasıyla, teosofi öncelikle seçmeci-gizemci bir din öğretisidir. Kökleri ilkçağ Yunan felsefesine, özellikle de Pythagorasçılığa dek uzansa da teosofi daha çok XIX ile XX.. yüzyıllarda Batı’da yürütülen Doğu dinleriyle felsefelerini Batı’daki gizemci felsefe geleneğiyle harmanlama çalışmalarından, Batılı düşünürlerin bu uğurda harcadığı çabalardan doğmuştur.
Sözcük olarak ilkin Yeni Platonculuğun babası Ammonios Sakkas (160-242) ile ardıllarının öğretilerinde geçen teosofi, ortaçağ felsefesi ile Rönesans felsefesinde de kendine (Üstat Eckhart, Niculaus Cusanus, Paracelsus, Giordano Bruno gibi) yandaşlar bulmuş; XVIII. yüz yıldaysa İsveçli gizemci filozof Emanuel Swedenborg (1688-1772) eliyle zinde kalmıştır. Öte yandan, teosofı bugünkü tanınırlığını daha çok 1875 yılında New York’ta, gizemci Rus yazar Helena Petrovna Blavatski’nin (1831-1891) öncülüğünde kurulan Teosofi Derneği’ne borçludur. Swedenborg’un teosofısi ile Descartesçı ve Leibnizci felsefelerin belirli öğelerini seçmeci bir öğretide biraraya getiren Blavatski’nin öğretisi, tümtanrıcı bir evrenbilgisi ile Hint dini, Buddhacılık ve bilinircilikten beslenen Hıristiyan gizemciliğine dayanmaktadır.
|
Sözlük 
Yorumları göster/gizle
Yorum formunu göster/gizle