Tecavüz, yarattığı sonuçlar açısından sağlık-hastalık kavramları kapsamı içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Yapılan bir tanıma göre tecavüz gönülsüz bir kurbanı zorla cinsel bir eyleme katmaktır.

Tecavüz mağdurları çoğunlukla kadınlar ve kız çocuklarıdır. Dünyada tespit sorunları olsa da kadınların sık karşılaştıkları bir sorun olarak görülmektedir. Örneğin Güney Afrika’da resmi kayıtlara göre her yıl 30 000’in üzerinde erişkin kadın; 20 000 kız çocuk tecavüze uğramaktadır. Dünya Sağlık Örgütü tecavüzün önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu ifade etmektedir.

Tecavüz, kadına yönelik şiddet başlığı altında da incelenmektedir. Bu açıdan kadınların cinsel saldırı ile karşılaşma riskleri en sık 16-19 ve 20-24 yaşları arasındadır. Olayların yarısının bir yabancı; yarısının ise az veya çok tanıdık bir erkek tarafından gerçekleştirildiği bilinmektedir. Türkiye’de tecavüze uğrayan kadın sayısı 1993 yılı için 5860’dır. Ancak gerçek rakamların verilen sayıların üzerinde olabileceği muhtemeldir.

Tecavüz bireyin duygusal yaşamında karşılaşabileceği en yıkıcı olaylardan birisi olarak tanımlanmaktadır. Eylem itibarıyla kurban ömür boyu bu olayın olumsuz etkilerini yaşayabilir. Yapılan araştırmalar mağdurların üçte birinin intihar etmeyi düşünmüş olduğunu; bir çoğunun da yaşadıkları olay sonucu kişiliklerinde ve yaşamlarında kalıcı değişiklikler olduğunu ortaya koymaktadır.

Tecavüz mağdurlarının önemli bir kısmının olaydan sonra herhangi bir yere başvurmadığı yapılan çalışmalarda belirtilmektedir. Tecavüz sonucunda uzun vadede depresyon başta olmak üzere ruhsal sorunlar, travma sonrası stres bozukluğu ve sıkıntı ile giden bir çok rahatsızlık ortaya çıkabilir. Ancak yerinde psikolojik destek ve yardım bu durumları önlemek için önemlidir. Böyle bir duruma maruz kalan kişide yaşanılan deneyimin tekrar yaşanıyormuş gibi olması, deneyimle aşırı zihinsel meşguliyet, izlenme yada yalnız kalma korkusu, saldırının olduğu yere geri dönme korkusu, kabuslar, uykusuzluk, yeme alşkanlıklarında değişimler, baş ağrıları gibi belirtiler görülebilir. Bu ve benzeri durumlarda bireylerin profesyonel destek almaları önem kazanmaktadır.

Halk sağlığı yaklaşımı ile tecavüz olgularının önlenmesi üç basamakta gerçekleşmelidir. Birinci düzey korunma bu olayların hiç yaşanmamasıdır. Tecavüz sorununa neden olan olaylar oldukça karmaşıktır. Toplumsal cinsiyet rollerinin eşit olmaması bu noktada önemli bir sorun olarak değerlendirilmektedir. Tecavüz olgularının tamamen ortadan kalkması için toplumsal müdahale programlarına ihtiyaç vardır. Risk grupları ile ilgili özel önlemler alınabilir. Tecavüz ile ilgili ikinci düzey korunma ise erken tanı ve tedavidir. Olguların erken dönemde tespiti çok önemlidir. Bu noktada sağlık personelinin sorumluluğu fazladır. Ancak sağlık personeli dışında güvenlik ve adalet sistemlerinin de desteğine ihtiyaç vardır. Bütün tarafların bu sosyal olayın bütün boyutlarını değerlendirebilme kapasitelerinin gelişmesi gerekmetedir. Tecavüz kurbanlarının tanınması için sağlık çalışanlarının (hekim, hemşire, ebe, soayal hizmet uzmanları, vb) herhangi bir nedenle sağlık kurumuna başvuran kişileri değerlendirebilmeleri çok önem taşır. Bu kurum sağlık ocağı olabildiği gibi Ana-Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri, kamuya ait ve/veya özel hastaneler de olabilir. Nerede olursa olsun başvuran kişiye bütüncül değerlendirme yaklaşımı içinde “kaçırılmış fırsatların değerlendirilmesi” olarak da bilinen bu yaklaşım tecavüz kurbanlarının tanınması için gereklidir. Tanısı konulan hastaların gerekli sosyal, ruhsal, vb. destekleri alabilmeleri için diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliğine ihtiyaç vardır. Halk sağlığı yaklaşımında bu yaklaşım durumun daha kötüye gitmesinin engellenmesi için önerilmektedir (üçüncül korunma). Tecavüz olguları ile mücadelenin tamamında medyaya önemli görevler düşmektedir. Yazılı ve görsel basında yer alan haberlerin anlatılmaya çalışılan duyarlılık ve yaklaşım içerisinde sunulması önemli bir katkı olarak değerlendirilmektedir.

Yararlanılan bazı kaynaklar:

1. Jewkes R, Pen-Kekana L, Rose-Junius H. ‘‘If they rape me, I can’t blame them’’: Re.ections on gender in the social context of child rape in South Africa and Namibia. Social Science & Medicine 61 (2005) 1809–1820.
2. Yeşiltepe-Ozkay Ü, Küçük-Dükencik B. Tecavüz ve Hemşirelik Bakımı. Sağlık ve Toplum Dergisi, Yıl 15, Sayı 1, 2005: 32-37.
3. Masho SW, Odor RK, Adera T. Sexual Assault in Virginia: A Population-Based Study. Women’s Health Issues 15 (2005) 157–166.