Ani kalp ölümünün kanserden bile önemli bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çeken Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Ahmet Alpman, sorularımızı yanıtladı.

Ani kalp ölümü Türkiye için de ciddi bir problem olarak gündemdeki yerini koruyor. Ani kalp ölümü ne kadar sürede gerçekleşiyor?
Ani ölüm; şikayetlerle ölüm arasında geçen sürenin 1 saatten az olduğu doğal (kaza, intihar, cinayet olmaksızın) ve beklenmedik ölümlerdir. Ani ölüm, tüm ölümlerin % 12’sidir. Kalp hastalıklarından olan ölümlerin yarısı ani ölüm şeklinde olmaktadır. Kalbi besleyen damarlarda daralma ya da tıkanmanın ilk belirtisi, hastaların % 20’sinde ani ölüm şeklinde olmaktadır. Orta ve ileri yaştaki ani ölümlerin en sık nedeni kalp damar hastalıklarına bağlı olarak gelişen ölümcül aritmilerdir. Ani ölümlerin yüzde 80’i koroner damar hastalıkları sonucu gelişmektedir. Ani ölüm, tüm dünyada ciddi bir problem olmaya devam etmektedir. Çünkü ani ölüm, hastalar hastaneye veya bir sağlık kurumuna gelemeden olmaktadır. Yalnızca ABD’de yılda 335 bin kişi ani ölümle kaybedilmektedir. Kalbin çalışmasının durması pompa görevinin ortadan kalkmasına ve organlara kan gitmemesine neden olur. Bu da ilk olarak oksijensizliğe en hassas olan organımız olan beyin fonksiyonlarını etkiler ve saniyeler içinde şuur kaybolur. Kan akışı (dolayısı ile kalbin kanı pompalamaması) 3 dakikadan fazla sürerse beyin hücreleri geriye dönüşsüz bir şekilde harap olur. Onun için bu durumlarda saniyeler son derece önemlidir. Kalbin çalışması (veya beynin kanlanması) 3 dakikadan sonra sağlansa bile beyin fonksiyonu yerine gelmez ve hasta bitkisel hayata girer. Onun için 3 dakikadan daha uzun süren kalp durmalarında (süre kesin olarak biliniyor ve kalp masajı da yapılmıyorsa) canlandırma işleminin bir yararı yoktur.

Ülkemizde genç ve sağlıklı görünen insanlarda da sık sık ani ölüm görülüyor. Bu tip ölümlerin perde arkasında hangi tip sorunlar oluyor?
Birçok ülkede genç ölümlerinin (20-30 yaş arası bireyler) en sık rastlanan sebebi ani kalp ölümüdür ve trafik kazasından olan ölümlerden daha sıktır. Genç yaşlarda ki ani ölümlerin nedeni olarak ateroskleroza bağlı kalp damar hastalıkları da olabilmekle birlikte doğuştan olan kalp damar anomalileri, damarda bölgesel genişlemelerin (anevrizma) yırtılması (özellikle beyin damarlarında) ve kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler) de önemli rol oynar.

Ani kalp ölümü açısından kimler risk grubunda yer alıyor?
Damar sertliği açısından risk faktörü olanlar da risk altında bulunuyor. Sigara içenler, kolesterolü yüksek olanlar, şeker hastalığı, hipertansiyonu olanlar, hareketsiz bir yaşam sürenler, fazla kilolu kişiler risk altında. Stres ve depresyonun da ani kalp ölümlerinde etkili olduğunu biliyoruz. Bazı ailesel hastalıklar ani ölümle sonuçlanmaktadır. Bu nedenle yakın akrabalarını beklenmedik bir ani ölümle kaybedenler muhakkak bu açıdan değerlendirilmelidir.

Ani kalp ölümünü engelleyecek uygulamalar var mı? Elektro şok cihazları bu konuda ne kadar etkili? Uçaklara, havalimanlarına bu tip cihazlar size konulmalı mı? Kişisel olarak alınacak önlemler var mı?
Ani ölümlerin çok büyük bir oranda neden kalp damar hastalıkları ve buna bağlı ritim bozukluğu (ventriküler fibrilasyon) olduğu için bu aritminin düzeltilmesi ani ölümden kayıpları da ortadan kaldıracaktır. Bu işlem defibratör denilen (elektroşok cihazı olarak bilinen) cihazlarla yapılır. Bunlar taşınabilir cihazlardır. Yalnız uygulayıcının cihazı kullanmayı bilmesi ve aritmiyi tanıması gerekir. Bu tür cihazların özellikle insanların toplu bulundukları yerlerde mutlaka olması gerekir. Kanımca kullanıcının doktor olması da gerekmez. Bu tür yerlerde güvenlik ve ya sağlık hizmetleri sorumlularına mini kurslarla bu cihazların kullanımı öğretilebilir. Burada da sağlık eğitimi önemli hale geliyor. (Kalbin çalışıp çalışmadığının tespiti, solunum, nabız, kan basıncı gibi hayati fonksiyonların takibi vb). Aritmi (dolayısı ile ani ölüm) yönünden yüksek risk altında bulunan hastalara ise defibrilatör görevini yapan özel kalp pilleri (ICD) cilt altına yerleştirilebilir ve gerekli durumlarda bu piller otomatik olarak şok vererek ritim bozukluğunu düzeltebilirler.

Ani kalp ölümlerinden korunmak için alınacak önlemler neler? Yaşam tarzı nasıl değiştirilmeli?
Burada doğuştan olan bir takım nedenlere müdahale etmek çok zordur (damar anomalileri, kas hastalıkları, vb). Ancak damar sertliğine bağlı kalp damar hastalıkları ve bunlardan oluşan ani ölümlerle mücadele edebiliriz. Bunun içinde risk faktörleriyle savaşmamız gerekiyor; yani sigarayı bırakmamız, şeker ve tansiyon yüksekliği varsa normale çevirmemiz, fazla kiloların verilmesi vb. Bu risk faktörlerine sahip olanları ise kalp sağlığı açısından düzenli kontrollerini yaptırması, hem kalp hastalıklarının gelişmesini ve ilerlemesini, hem de ani ölümü engellemek için çok önemlidir.