Evrimsel Analiz ve Karmaşıklık

Çarşamba, 02 Mayıs 2007

Yazının Diğer Sayfaları Evrimsel Analiz ve Karmaşıklık Sayfa 2 Sayfa 3 Sayfa 1 toplam 3 Antropolojik arkeolojide "kabile" ve "erken devlet" kavramlarından daha tartışmalı yalnızca birkaç kavram daha vardır. Bu terimlerin, bu yazının başlığında kullanılması bazı okuyucuların, bizim karmaşıklık evriminin analizi için adım-tipolojilerini kullandığımızı sanmasına yol açabilir. Bu böyle değildir. Aslında biz, karmaşıklıktan bahsederken kullanılabilen bir yapı olarak, özellikle de kültürler arası karşılaştırmalı yöntem daha uygun olduğunda, tanımı iyi yapılmamış "kabile" ve "devletler" 'in yararlı kullanımının sürdürüldüğü pragmatik yaklaşımı savunuyoruz. Yine de bizim asıl üzerinde duracağımız organizasyonel dinamiklerdir. Bu, toplumun farklı gruplarının ve bölümlerinin, formal yapısal özelliklerinin açıklanıp anlatılmasından ziyade gerçekte ne işe yaradığı ve nasıl değiştiğidir. Bu son araştırma stratejisi, son yüzyılın hemen hemen bütün evrimsel yaklaşımlarını cendereye alan bir problemle başa çıkmanın bir yolunu temsil ediyor.: Evrimsel modelin savunucularının süreci anlama çalışmalarına karşın, sarfedilen çabalar sürekli olarak, sosyo-kültürel değişimi tanımlamak için seçilen değişkenlere ilişkin terminolojik tartışmalarla tıkanıyor. 19. yüzyıldaki (örneğin Morgan 1877, H. Spence 1900) evrimsel antropologlar ile 20. yüzyıldaki (ör. White 1949, Stewart 1955, Servie 1962, Fried 1960) yeni-evrimciler denilenlerin temel amaçları şu soru ile ifade edilebilir: "Bağımsız, özde homejen insan toplumlarının geç-Pleistosen dünyasını, birbirine bağımlı, özde heterojen endüstriyel ulusların modern dünyasından ayıran değişimin süreci" nedir? (McGuire 1983: 91). Bir başka deyişle, niçin geçmiş insan toplumsal oluşumlarında ve şimdikinde gözlemlenmiş çok büyük bir değişim vardır? Farklı değişim süreçlerinin ve yollarının sonucu mu? Bu bağlamda, az çok gelişmiş görünen toplumların bu gelişimi neyi gösterir? Burada oluşumların ve oluşumların dönüşümleri üzerinde durmak, analitik yöntemleri eleştiren eski ve yeni evrimciler için dahi anahtar rolü oynuyor. Örneğin, White ve Steward'ın açıklamacı yöntemlerini sorgulayan bir makalesinde, Plog şöyle diyor: " Bana göre oluşumsal değişim kavramının önemli noktası oluşum (organizasyon) teriminin kendisidir. Oluşum terimi, bir sistemin parçalarına ve bu parçaların birbiri arasındaki etkileşime denk düşer. Buna göre, her düzeydeki -bireysel, grup ve toplum içinde- insan davranışı oluşumsaldır, organize olmuştur. [ Plog (1977: 24) ] " Antropolojik arkeologların büyük çoğunluğu, insan organizasyonlarının işlev ve dönüşümünün -dinamiğinin- açıklanmasının araştırma çabalarımızın anahtarı olduğuna olasılıkla katılacaklardır. Ayrıca, "kültür" ve "toplum" dediğimiz bireysel ve toplu organize insan davranışlarının tamamen gelişigüzel olmadığı konusunda da olasılıkla aynı fikirdedirler. Organizasyonda, toplumlar hem yapı hem de gelişim yolunda gelişigüzel olmayan önemli benzerlikler gösterir. Evrimsel analizde araştırıcılar en çok evrimsel analizin hedefleri, yöntemi, ve anahtar değişkenleri konusunda tartışıyor ayrı fikirlere sahip oluyorlar. Bu temel fikir ayrılıklarından biri de özel (spesifik) evrimi araştırıp açıklayıp genel evrimin yerine önerenler arasındadır (bkz. Farklılığın betimlemesi için: Sahlins ve Service 1960:12f. ) Özel (spesifik) ve genel evrimin ayrımı tartışmalarında, Flannery ve Marcus özel evrim çalışmalarını bölge içinde ayrılmıs evrim olarak tanımlıyor. Bunu şu şekilde dile getirmişler: " Ortak bir atadan ayrılmak biyolojik evrimin temel noktalarındandır. Ve tartışmasız, antropologların karşılaştıkları insan kültürlerinin büyüleyici çeşitliliğinin evriminde en önemli rolü oynamıştır. Ayrıca bu kültürlerin herbiri evrimsel geçmişlerinden gelme, belki de uyarlama yollu buluşlarla yeniden yorumlanan ve entegre olan, pekçok mirasa sahiptirler. [ Flannery ve Marcus 1983: 2f. ] " Özel evrimsel çalışma için, evrimsel gelişim yolunda gözlemlenmiş ola gelenlerin açıklanması amacıyla, hipotez olarak öne sürülen, genellikle farkedilmesi zor zaman içindeki değişikliklerin görülmesi için büyük çapta ayrıntıya gerek var. Bu ayrıntıya olan ihtiyaç, özel evrimcilerin soruşturmalarını yalnızca bir bölgedeki tek bir evrimsel kol ile sınırlandırmalarını gerektirir. Neyi soruşturacakları adım-tipolojisi fikrinden ortaya çıkan genel evrimciler, tek bir bölgenin bir evrim kolundaki toplumların ayrılmasını bölünmesini değil, farklı bölgelerin paralel kollarında görülen ortaklıkların ve farklılıkların sebebini açıklamayı amaç edinmiştir. Yani, toplumsal (oluşumsal / organizasyonel) evrimin gelişigüzel olmayan evrensel noktalarına bakarlar. Eğer ayrımın belli bir sayıda farklı kolunun sonucu oldukça benzer görülürse, değişimin çeşitli durumlarda görülen benzer süreç veya ortak sebepleri mi vardır, ve bu genel olarak insan evrimine teoride uygulanabilecek bir takım değişkenlere mi işaret eder? Genel evrim çalşmaları için özel kültürel geleneklerin veya gelişimsel yolların tarihsel benzersizliği bilinmelidir (bkz. örn. C. Spencer 1983), ama insan sosyal evriminin genel ilkelerinin araştırılmasında farklı bir strateji gereklidir. Yöntem yine, evrim sürecinin kendisini açıklayabilecek sonuçlara veya evrimsel yollardaki kültürler arası benzerliklere bakmaktır. Kültürler arası etkileşimden türemiş yanıtlar, özel bölgesel durumlara ve daha genel bir teorinin kurulmasına kullanılabilir. Özel ve genel evrim çalışmaları bir diğerinin vargısının onaylanması veya çürütülmesine yardım edecek şekilde birbirlerine bağlıdır. Ama, özel evrimsel çalışmalardan farklı olarak, genel evrimsel yöntembilim için süreci anlamanın yolu ayrıntıların bir kısmını azaltmak, ve genel evrimcilerin gözledikleri kültürler arası benzerlik ve farklılıkları açıklayan sınırlı sayıda değişken bulmaktır. Karşılaştırmaların kontrollü olması için ölçümlerde tek bir kıstas gereklidir. Kullanılmakta olan terimlerden "güruh" "aşiret" "kabile" "devlet" ("band" "tribe" "chiefdom" ve "state") (Service 1962) kontrollü karşılaştırma için belli aralıklarla bir skala oluşturmuştur. Bu aralıklar, sosyo-kültürel içiçe geçmiş yapının kültürler arası geçerli evrimsel basamağının her seviyesini veya sonraki adımını tanımlayan sosyal oluşumların biçimini betimlemeye yarayan oldukça sınırlı sayıdaki değişkenleri temel almıştır. Bu genel evrimsel yöntemde önerilen ana değişkenler şunlardan oluşur: . toplumsal oluşumun harcayabileceği enerjinin miktarı (White 1949). . bireyler ve gruplar arasındaki güçlü bağlar: eşitlikçi, sıralanmış, ve sınıflandırılmış aile sistemleri ve akrabalık harici temele sahip önderlik (Murdock 1919, Service 1962), Adams 1966); . bir toplumun ekonomik çevriminin temel yolu -alışveriş, aracılık, pazarlama- herbiri yiyecek üretiminin özel teknolojilerine bağlı olarak (Fried 1960, Steward 1955); . bir toplumun büyüklüğü: popülasyon veya diğer bir çokluk ölçümü (Carneiro 1970); ve: . bir toplumun artan bir hiyerarşik yapıdaki bilgi işleme ve denetim mekanizmaları (Johnson 1973, Wright and Johnson 1975, Wright 1977, Johnson 1980). Önceki - Sonraki >>

 

< Önceki		Sonraki >