İslam Devlet Felsefesi

Pazartesi, 26 Mart 2007

Yazının Diğer Sayfaları İslam Devlet Felsefesi Sayfa 2 Sayfa 3 Sayfa 4 Sayfa 2 toplam 4 İslaın Devletinde Müesseseler. a. Devlet Başkanı: Haricilere göre devlet başkanı seçmemek en iyisidir. İhtiyaç duyuldukça müslümanlar toplanarak hükümet işlerini yürütebilirler. Mutezileye göre eğer halkın içinde ihtilaf yoksa devlet başkanına da ihtiyaç yoktur. Bir kısmı mutezile alimleri ise imam kararlaştırmanın farz olduğunu söylerler. Ehli Sünnet, Murcie ve Şia mezhepleri imamın lüzumunu kabul ederler. Bazılarına göre bu aklen, bazılarına göre ise dinen vaciptir. İmamın seçilmesi ve biat aktinin yapılması ümmet için farzı kifayedir. Hal ve akt ehli imamı seçince, bütün halka için bu imam vacip olur. Ehli Sünnete göre iyi veya facir mutlaka bir imam olmalıdır. Hz. Peygamberin naaşı defnedilmeden önce hilafet tartışmalarının başlaması ashabın bu husustaki hassasiyetini gösterir. İslam devletinin başkanlığı için kullanılan ünvanda birlik yoktur. Halife, melik, imam denebileceği gibi çağımız yazarlarına göre devlet başkanı tabiride denilebilir. Halifenin Kureyş'ten olacağı mevzuuda tartışmalıdır. İbni Haldun, Meverdi, Muhammed El Mübarek, Gürcani ve bazı alimler Kureyş'ten olmasının şart olmadığını söylemişlerdir.(Allah katında üstünlük ancak takva iledir.) Devlet başkanlığına geliş yolları 3 tanedir. Seçim(Biat), tayin veya önceden kabul(akt) ve zorla devlet başkanı olmak. a. Biat: Biat etmek için halkın tamamının biat etmesinin şart olmayıp ehli hal ve aktin biatını yeterli görenler çoğunluktadır. Biatte aleniyet şartı aranmıştır. Aynı zamanda seçmen şartının en az 5 olması gerektiği ileri sürülmüştür. b. Tayin veya önceden kabul: Tayin (ve Süleyman Davut'a mirasçı oldu) ayetinden ve Hz. Ebubekir'in ölmeden önce Hz. Cimer'in halife olmasını istemesiyle doğmuştur. İslam devletlerinde irsiyet usulüde kaynağını bunlardan alır. İslam hukuk doktrininde devlet başkanının birbiri ardından sıra ile 3 kişiye veliaht tayin etmeside kabul edilmiştir. Halife sağken ancak onun izni ile veliaht seçilebilir. Ve yeni bir halife seçimine gidilebilir. c. Zorla devlet başkanı olmak: Kaderiyye, Hariciler ve Mutezile mensuplarının göre işlerince zor kullanılarak devlet başkanı olunamaz. İmam-ı Azamda bu görüştedir. Fakat isyan etmek mümkün değilse ve isyanla muvaffak olunamayacaksa itaatte mahzur yoktur. Ehli Sünnet Alimlerinin çoğu zorla başkanlığı ele geçirmeyi zaruret imamı adı altında ayn bir bölümde ele almışlardır. Zaruret imamlarında ilim, adalet ve diğer özelliklerin yokluğuna bakılmaz. İslamın temel kaynaklarında devlet başkanları o mevkiiye nasıl geleceği belirtilmediğinden zanni şartlar altında zorla başkan olmakta caiz görülmüştür. Fakat asıl olan ırsiyet ve seçim usulleridir. İslama en uygun olanı ise her zaman olmamakla birlikte seçim usulüdür. Hukuki nitelik bakımından devlet başkanlığı bir çeşit mukavele olarak değerlendirilmiştir. Devlet Başkanlarında Aranan Şartlar. Her ne kadar islam bilginleri belli bir devlet şekli vaz edilmemesinden amme hukuku üzerinde çok durmamışlarsa da devlet başkanlarının hangi özelliklere sahip olması gerektiği titizlikle incelenmiş, ümmetin kaderi devlet başkanlığı makamında bulunanın şahsiyetine sıkı sıkıya bağlı olduğu kabul edilmiştir. Ehli Sünnet alimlerinin çoğu devlet başkanlığına fazilet ve liyakatçe en ileri olması gerektiğini söylemişlerdir. Taftazani eftal varken meftulün imametini ancak bazı durumlarda din ve mülk ile ilgili nasihatları yürütmede daha kuvvetli ise kabul etmişlerdir. Harici, Mutezile, Murcie ve Şia'nın çoğunluğu eftal varken meftulün imameti caiz değildir der. Ehli Sünnet ise meziyetlerin şartlarına göre değişeceğini ve kimin daha iyi olduğunun bilinemeyeceğini söyler. Maverdi seçilecek kişilerin özelliklerini şöyle sıralamıştır. a. Adaleti mutlaka b. Devlet resinde bulunması gereken vasıfları temyiz edebilecek kadar bilgi. c. Rey ve hikmet d. Müslüman olma e. Akıl baliğ olma Halifelik(İmamet) makamındaki kimseler için şu özellikler bulunmalıdır. a. Her yönüyle adil bir kimse olmalıdır. b. Yapacağı görevlerde içtihat edebileceği bir ilmi olmalıdır. c. Uzuvları sağlam olmalıdır. d. Halkı sevk ve idare bilgisi olmalıdır. Cürcani imamın Haşimi olmasını, dinin bütün meselelerini bilmesini, masum olmasını batıl şartlardan saymıştır. Ona göre böyle bir görevde aranacak olan ne zenginlik ne züht nede takvadır. Böyle bir görev için aranacak olan kutsal almayan ilim ve aynı zamanda fiziki kabiliyetler ile askeri ve diplomatik maharetlerdir. Hanefiler devlet başkanının müçtehit olmasını şart görmez. Dinin hükümlerine ve devlet idaresine vukufiyeti yeterli görürler. İslamın temel kaynaklarında devlet başkanlarında en çok aranan şartlar adil almak, akıllı almak, ergin olmak ve müslüman olmaktır. Maverdi kadından devlet başkanı olamaz diye bir şey dememektedir. Bu hususta İmam Gazali'in ve Kadı Beydavi'nin dayandığı deliller yeterli görülmemektedir.(kadının imam olmasında. İmam=devlet başkanı) İslam hukukunda halifelik islam ümmeti üzerinde genel tasarrufta bulunma yetkisidir. Bunun manası imamın Hz. Peygamber adına din ve dünya işlerinde umumi riyasetidir. Hükümdar hatadan azade olmadığından aynen diğer tebaa gibi kanuna bağlıdır. Kişilere verdikleri zararları ödemekle mükelleftirler. << Önceki - Sonraki >>

Son Yenileme ( Perşembe, 29 Mart 2007 )

 

< Önceki		Sonraki >