Mehmet Başaran

Perşembe, 20 Eylül 2007

Mehmet Başaran, 1926 yılında Lüleburgaz’ın Ceylanköy’ünde doğdu. İlkokulun üç sınıfını köyünüde, üst yanını Uzunköprü Gazi Mahmut Okulu’nda bitirdi. 1943’te Kepirtepe Köy Enstitüsü’nü, 1946’da da Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’nü bitirdi. Antalya Aksu Köy Enstitüsü yazın öğretmenliğine atandı. Köy Enstitüleri’ne saldırılar, suçlamalar giderek yoğunlaşıyordu, 1947 yazında tüm yüksek bölüm çıkışlılar askere alındı. Dönem sonunda çavuş çıkarılan 45 kişi arasında Başaran da vardı. Askerlik sonu, Balıkesir-Edremit Bölgesi’ne Gezici Başöğretmen olarak verildi. Tevfik İleri döneminde soruşturmalar geçirdi. Adı Köy Enstitüleri’ye özdeşleştiği için sürekli izlendi. İlkokul öğretmenliğine verildi (önce Gömeç, sonra Edremit Gazi Okulu). İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü Sicil Bölümü Memurluğu, Folklor Bölümü’nde Eflatun Cem Güney’e yardımcılık (1956-1960) yaptı. 27 Mayıs 1960’tan sonra ortaöğretime geçti. Kartal, Göztepe Ortaokulları’nda çalıştı. Öğretmenliği 1974’ten sonra 50.Yıl Tahran Lisesi’nde yazın öğretmeni olarak sürdürdü. 1979’da isteğiyle emekliye ayrıldı. Göztepe Ortaokulu’ndayken Bakanlıkça yurtdışına gönderilmesine karar verildi, kursa alındı. Tüm hazırlıklar yapıldı, ama pasaport verilmedi. Açtığı dava üç buçuk yıl sürdü, olumsuz sonuçlandı. Emekli olduğunda aldığı yeşil pasaportla uçağa bindi, ama kalkışa on beş dakika kala indirildi. Ancak, Berlin Senatosu’nun çağrısı üzerine yurtdışına çıkabildi (1984). Üç buçuk yıl Yurt Ansiklopedisi’nde çalıştı. 12 Eylül Dönemi’nde iki çocuk kitabı için dava açıldı, süre aşımı nedeniyle dava düştü. Ayrıca Ceylanköy Davası’ndan on bir ay yargılandı, aklandı. TÖS, TYS Yönetim Kurulu üyeliklerinde bulundu. İlk ürünleri kendisinin de yöneticileri arasında bulunduğu Köy Enstitüleri Dergisi’nde çıktı. 1960’tan sonra Eyuboğlu’nun başkanlığında Tonguç’a Kitap’ı hazırladılar ve İmece dergisini çıkardılar. Göründüğü başlıca dergiler: Adam Sanat, Demet, Dünya Kitap, Gösteri, İmece, Karşı, Kaynak, Kıyı, Köy Enstitüleri Dergisi, Küçük Dergi, Milliyet Sanat, Papirüs, Pazar Postası, Somut, Türk Dili, Ufuklar, Varlık, Yansıma, Yaprak, Yazko Edebiyat, Yeditepe, Yelken, Yeni Biçem, Yeni Dergi, Yeni Ufuklar, Yücel… 1950'li ve 1960'lı yıllarda güçlenen Köy Edebiyatı hareketinin şiirdeki önde gelen temsilcilerinden biri oldu. Toplumsalcı düşüncesini didaktizme düşmeden yapıtlarına sindiren, direnme ve umut duygularını, gözlem ve deneyimle beslenmiş köy yaşamını, köyde insan ilişkilerini, üretim, eğitim sorunlarını, siyasal yönetimin bozukluklarını, gerçekçi bir yaklaşımla işledi, yaşadığı yörelerdeki söylenceleri dile getirdi. ESERLERİ ŞİİR Ahlat Ağacı (1953-1976) Karşılama (1958) Nisan Hatırası (1960) Kocakent (1963-1981) Pıtraklı Mehmet (1969-1994) Gök Ekin (1975) Meşe Seli (1982-1983) Günler Tuz Rengi (1986) Sis Dağının Başında Borana Bak Borana (1990-2000) Koca Bir Troya Dünya (1997) Pir Sultan Ölür Dirilir (2002) ANLATI Çarığımı Yitirdiğim Tarla (1955) Aç Harmanı (1962)[Çarığımı Yitirdiğim Tarla’yla, 1973] Zeytin Ülkesi (1964) Yüreğin Sesi Zeytin Ülkesi (1983, 1993, 1999) Sürgünler (1970) Öğretmeni Acıya Sürgün (Genişletilmiş Baskı, 1998) Elif Diye Bir Türkü (1976) Mehmetçik Memet (1979, 1990) Dilsiz Oyunu (1983) Yasaklı (1987, 2003) Hoşça kal Dünya (Hazırlayan: Mehmet Başaran, 1990) Giz Kokan Suskunluk (1991) Kalın Mavi Bir Ses (Seçme Öyküler, 1992) Eylülün Kızgın Soluğu (1996) Kuşatılan Yaşam (2006) Günaydın Aşk (2006) Trakya Rüzgârı (2007) EĞİTİM ÜSTÜNE Tonguç Yolu (1974-1999) Özgürleşme Eylemi Köy Enstitüleri (1990-1999) Devrimci Eğitim Köy Enstitüleri (1999) Sabahattin Eyuboğlu ve Köy Enstitüleri (1990) Eğitim Emekçisi Ferit Oğuz Bayır (2002) DİL ÜZERİNE Dilim Dilim Ana Dilim (2001) ÇOCUK KİTAPLARI Kuş Dili (1968) Akça Kız (1970) Aç Kapıyı Bezirgân Başı (1974) Evvel Evvelken Deve Tellalken (1974) Boyalı Irmak (1979) Yağmur Gelini (1975, masal-şiir) Armutlu Tarla (1979, masal-şiir) Söğütler Ses Verince (1981,masal-şiir) Çiçeklerin Dili (1992, öykü) Güneşin Türküsü (1992) ÖDÜLLERİ 1970 TRT Edebiyat Ödülleri Öykü Başarı Ödülü (Elif Diye Bir Türkü) 1973 Sabahattin Ali Öykü İkincilik Ödülü (Ayrılanmak) 1979 Orhan Kemal Roman Ödülü (Mehmetçik Memet) 1993 Sabahattin Ali Kültür Günleri Onur Ödülü 1996 Rıfat Ilgaz Onur Ödülü 1997 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü 1998 Truva Kültür Sanat Edebiyat Ödülü Ek Bilgi Mehmet Başaran Şiirleri

 

< Önceki		Sonraki >

ADnet Reklamları	Siz de reklam verin