|
Ambargoya rağmen ABD ve Avrupalılar İran'da cirit atıyor |
|
Pazar, 26 Ağustos 2007 |
Türkiye'nin İran'la termik santral, boru hatları, elektrik alımı ve doğalgaz çıkarılmasını kapsayan geniş bir "iyi niyet" anlaşması imzalamasını, enerji çevreleri "kuşku"yla izliyor.
Bu kuşkunun çok çeşitli nedenleri var, ama ben "iyi niyet" faktöründen yola çıkacağım ve önce İran'ın Türkiye'ye sattığı doğalgaz fiyatını sorgulayacağım.
Enerji Bakanı Hilmi Güler 19 Ağustos'ta Tahran'a yaptığı ziyarette, "fiyat" konusunu gündeme getirdiyse de eli boş döndü.
İran, Türkmenistan'dan 1000 metreküpünü 100 doların altında aldığı doğalgazı, Türkiye'ye 300 doların üzerinde satıyor. Kış aylarında satmayı bile beceremediği oluyor. Türkiye, İran'ı bu fahiş fiyat yüzünden tahkime verdi.
Oysa aynı İran, kısa bir süre Pakistan üzerinden gaz satmak için Hindistan'la 25 yıllık bir anlaşma imzaladı. İran-Pakistan-Hindistan, 3 milyar dolara boru hattını yapacak. İran bu gazın 1000 metreküpünü 145-150 dolara satacak. Bizim Azerbaycan'la yaptığımız anlaşmadaki fiyat.
İran'ın Hindistan'la anlaşması, "İran, Budist kardeşlerine, Müslüman kardeşlerinden daha fazla iyi niyet göstermiş" dedirtiyor.
İran'da ekonomi gerçeği
Kuzey Irak'ta da gördüğümüz gibi ekonominin gerçeği, siyasetten farklı bir yol tutturabiliyor; İran da bu durumda istisna değil.
ABD'nin ambargo uyguladığı iki ülkeden biri İran, diğeri Libya.
İran, ABD ambargosu nedeniyle doğalgaz ve petrol rezervlerine yatırım yapamıyor.
Bir başka gerçek ise İran'ın doğalgaz üretimi için Türkiye'ye teklif ettiği 22, 23 ve 24'üncü sahaların bulunduğu, İran Körfezi'ndeki Güney Pars bölgesindeki yatırımlar.
Güney Pars sahasındaki toplam 24 fazdan 1 ve 5 arasındaki etaplarda, 145 milyar metreküp gaz ve 240 milyon varil hafif petrol elde etti.
Güney Pars sahasındaki son durum:
1- İranlı Petropars şirketi 2004'te üretim aşamasına geldi.
2 ve 3 - Fransız Total konsorsiyumu 2 milyar dolarlık yatırımla 2002'de devreye girdi.
4 ve 5 - İtalyan Eni ve Petropars tarafından 1.9 milyar dolar yatırımla 2004'te üretime geçti.
6 ve 8 - Petropars burada da Norveçli Statoil ile yaptığı 2.7 milyar dolarlık harcamayla üretim aşamasına geldi.
9 ve 10 - Güney Koreli LG Engineering and Construction aldı. Daha sonra Irak'ta kendini açığa çıkaran ABD'li Halliburton'un Avrupa'da kayıtlı şirketi ile İranlı Oriental KISH şirketlerinin oluşturduğu konsorsiyum, üretim hedefini 2008-2009'a uzattı.
11- 2003 yılında, toplam 1.2 milyar dolar yatırım öngörülen saha için oluşturulan konsorsiyumda yer alan Fransız Total ile yola çıkıldı, Brezilyalı Petronas 2005 yılında geri çekildi, Çinli CNPC ve Hindistan'ın ONGC şirketleri ortaklığa girmeye çalışıyor. Üretim tarihi 2010 olarak planlandı.
12- Petropars 2012'de üretim hedefliyor.
13- 2005 yılında Hollanda Shell ve İspanyol Repsol henüz yatırımlar konusunda ortak karar alamadılar.
14 - Norveçli Statoil ve Hollanda Shell ilgileniyor.
15 ve 16- İran'ın GHORB şirketi, 2 milyar dolarlık bütçeyle bir plan yaptı.
17 ve 18- Tümü İranlı IDRO, OIEC ve IOEC şirketleri aldılar.
19 ve 22- İranlı IDRO, ismi açıklanmayan bir yabancı ortakla Nisan 2006'da ihaleyi aldı. Üretilmeye değer gaz olup olmadığı henüz araştırıldığından 3 milyar dolarlık proje bekliyor.
23 ve 28- Henüz program yok.
Türkiye bu fazlardan IDRO'nun "Gaz var mı?" sorusuna yanıt bulamadığı 22 faza talip oldu. Ve yine Türkiye'nin talip olduğu 23 ve 24'ün verimliliği araştırılıyor.
İran ise 22-24 fazda, 20 milyar metreküp gaz çıkabileceğini bunun yüzde 20'sini bize vereceğini söylüyor. Ayrıca 30 yıl boyunca yılda 11 milyar dolarlık satış imkânı doğacağı belirtiliyor. Oysa yılda 4 milyar metreküp gazı diyelim ki 340 dolar fiyattan sattık, bize yılda bu satıştan yalnızca 1.36 milyar dolar kalıyor. Yani İran'ın hesabının neredeyse yüzde 10'u.
İran'dan Türkiye'ye döşenecek ve Türkmen gazını da taşıyacak 2000 kilometrelik boru hattının finansmanını kimlerle sağlayacağız? Türkmenistan bu anlaşmada taraf olarak yer aldı mı?
Tamraz, BAE'de üs kurdu
Sorunun bolluğu kadar yanıtlar da ilgi çekici. Ambargo uygulanan İran'a bir biz yatırım yapmamışız; Amerikalısı, Avrupalısı orada.
Libya'dan da bir örnek. Geçen aylarda Lübnan asıllı, Mısır doğumlu ABD vatandaşı Roger Tamraz'ın Libya'ya sattığı Tamoil şirketini, 5.4 milyar dolara ABD şirketi Colony Capital aldı. Tamraz, BAE Emiri Prens Muhammed ile kurduğu Middle East Energy Enterprise şirketi ile Türkmenistan'daki gazı, İran üzerinden BAE'de kuracakları enerji terminaline taşıyacak.
Türkiye enerjide hedefe odaklanmak zorunda.
Gerçekleşemeyen, ertelenen her proje yalnızca zaman kaybı olmuyor, aynı zamanda atı alan Üsküdar'ı da geçiyor.
Serpil Yılmaz 26.08.2007 Milliyet
|
Haberler 
Yorumları göster/gizle
Yorum formunu göster/gizle