|
Cuma, 08 Aralık 2006 13:57 |
Bâleybelen (dilsizlere dil veren), Muhyi-i Gülşeni (1528-1604) tarafından itikadî bilgileri avamdan sakınıp sırlamak ve Osmanlı'da ortak kültür dili yaratmak üzere 1574'de kurgulanan dünyadaki ilk yapay dil.
Muhyî, 16. yy. Osmanlısında ağır eleştiriler alsa da Bâleybelen ile 200 eser yazar. Öğrencileri Bâleybelen'i devam ettirmeye çalışır, ancak neredeyse Muhyî'nin ölümüyle bu dil de kullanılmaz olur. Günümüze bu dille yazılan eserlerden pek azı gelebilmiştir.
Dilin çözülmesi
Fransız araştırmacı Rousseau, Halep'te gördüğü, tanımadığı dilde yazılmış bir kitabı önce ünlü Osmanlı tarihçisi ve o tarihte İstanbul'da Alman ataşesi olan Hammer'e gönderir. Hammer şifreleri çözemez ve Paris'teki Doğu Dilleri Okulu akademisyeni Sylvestre Sacy'den yardım ister. Sacy sekiz yıl araştırmasına rağmen bu dili kimin, niçin ve nasıl tasarladığını bulamaz. Kaybolmuş bir millete ait olabileceğini düşünür ve bu mealde bir makale kaleme alır.
Bâleybelen ile ilgili ilk bilimsel araştırma ise 1966'da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden Prof. Dr. Mithat Sertoğlu'nun İlk Milletlerarası Dili Bir Türk İcat Etmişti başlıklı makalesidir. Bâleybelen şifrelerini ilk çözen ise beş yıllık araştırma sonucu dilbilimci Mustafa Koç olur. Mustafa Koç,
Bâleybelen / İlk Yapma Dil (2006) adlı kitabıyla bulgularını yayımlar.
Batılıların yazdığı tarihe göre, icat edilen ilk yapma dil 1887'de Polonya'lı Ludwik Lejzer Zamenhof tarafından insanlar arası iletişimi sağlamak üzere kurgulanan Esperanto diliydi.
 |
Edebiyat 
Yorumları göster/gizle
Yorum formunu göster/gizle
