Stres yönetimi çalışan sirkülasyonunu azaltabilir, kurum performansını arttırabilir mi?

Stres yönetimi etkili olarak neye danışmanlık ediyor?

Stres yönetimiyle ilgilenenler ne derece niteliklidirler?

İşverenler, organizasyonları için stres yönetiminde en iyi yaklaşımı nasıl seçerler?

Stres ve nedenleri

Stres, bireyin çevresel isteklerle etkileşiminin sonunda hissettiği deneyimi tanımlayan durumdur. Stres deneyimine neden olan olağan isteklerin kişi tarafından yorumlanmasıdır. Yorumlayıcı süreçte yer alan faktörler, genetik ve çevresel etkilerin bir karışımıdır.
İsteklerin yorumlanması ve bir bireyin bunların üstesinden başarılı bir şekilde gelmesi deneyimlere, inanç, amaç, beklenti ve ihtiyaçlara bağlıdır. Bu deneyimler, genetik kalıtım, kişilik, eğitim , yetişme, yaş, cinsiyet, fiziksel ve akli sağlığın genel durumuyla şekillenebilir. İşte bu, bir deneyim bir kişi için stres vericiyken diğeri için olmamasının altında yatan nedendir.

Burada bir karmaşayla karşı karşıyayız. Mesleki stres, kişinin işlerinin üstesinden gelememe beceriksizliğinin mi yoksa işverenin uygunsuz isteklerinin çalışana aşırı yüklenmesinin bir sonucu mudur? Bu durum, genellikle, bireyin kişisel durumlarının önemsenmemesi nedeniyle daha da karmaşık bir hal alır. Açık olan şu ki bireyin kişisel ve sosyal yaşamı işini etkiler. Bu nedenle, işyeri stresini yönetme stratejileri şunlar üzerine odaklanır:

Stres yönetiminin fonksiyonları

Çoğunlukla, stres yönetimi kursları, stres üzerine olan ilgiyi arttırır, stresin karşılığını, belirti ve semptomlarını tanımlar, kaynaklarını açıklar ve stresle başedebilme becerilerinin çeşitliliği üzerinden rehberlik ve öneriler sunar. Bu programların çoğu, davranış değiştirme, sağlık terfisi ve kişisel yetenek gelişimi desteği vererek bireye odaklanma eğilimi gösterir. İşverenler bu yaklaşımla, işin gereklerinin üstesinden çalışanların sağlıklarına ve performanslarına zarar vermeden daha etkin bir şekilde geleceklerini umuyorlar. Ayrıca bireye yönelik stres yönetimi programları pahalı değil, uygulaması kolay ve işverenlerde konuyla ilgili oldukları izlenimini yaratıyor.

İşverenlerin stres yönetimine yatırım yapmalarının birincil nedenleri arasında şunları saymak mümkün:

• Çalışan verimliliğini yükseltmesi

• Çalışan işe gelmemelerini azaltması

• Çalışanların ölmeden ve emekliliği dolmadan işten ayrılmalarını azaltması

• Çalışan sağlığı maliyetlerini düşürmesi

Stresin maliyetleri

İşverenler, yatırımlarını yapıyor ve pozitif sonuçlar bekliyorlar. Fakat, bu sonuçların miktarını, etkili stres yönetimi yoluyla nasıl belirleyebilirler? Dahası;,işte olup da iyi performans gösterememe gibi stresin aşağıda yer verilen diğer maliyetleri nasıl hesaplanabilir?

• Azalmış akli performans.
• Kazaya meyilli olmak
• Kişilerarası ilişkilerde çatışmalar
• Konsantrasyon yokluğu
• Zayıflamış yargılama
• Etkisiz yöneticilik ve liderlik
• Azalmış yaratıcılık ve yenilik
• Yavaş ve zayıf karar verme.

Stres buzdağı…

Biz bu açmazı "stres buzdağı" benzetmesiyle somutlaştırıyoruz. Stresin suyun üzerindeki maliyetlerini hesaplamak sadece işe gelmemezlik, erken emeklilik , erken ölüm ve çalışan sağlığıyla mümkündür. Daha büyük problem olan "işyerinde olmak ancak performans gösterememek" suyun altında yer alıyor ve strese bağlı olan bu maliyeti hesaplamak gerçekten çok zor. Bireylerin evdeki streslerini, iştekiler gibi göz önünde tutmak da bu noktada önemlidir. Evdeki mali zorluklar ve ilişkilerdeki bozukluklar konusunda endişeli olan biri, işte zayıf bir performans gösterebilir. Organizasyonel değişimlerde amaçlanan stres yönetimi stratejilerinin, bireylerin problemlerini ve bu problemlerin işteki performanslarına etkilerini azaltmada başarılı olma olasılığı yoktur.
Stres yönetimi programlarının ve aracılıklarının çoğunda "her ne yapılırsa bir şekilde yardımcı olur" varsayımı yapılıyor. Bu nedenle somut yararların olduğuna dair az sayıda örnek ve çalışma bulunuyor. Şu anda üç adet işyeri aracılığı yaklaşımı bulunuyor:

• Bireyi eğitmek ve yetkilendirmek stres yönetimi kurslarından geçer.
• Danışmanlık ve çalışan yardım programları (EAP-employee assistance programs) ev yaşamı, sosyal yaşam ve iş yaşamıyla ilgili zorluklarının üstesinden gelirken bireylere yardımcı olabilmek için oluşturulmuştur.
• Yüksek riskli grupları ve uygun olmayan organizasyonel uygulamaları ortaya çıkartmak için stres denetimcileri…

Bir organizasyondaki stres yönetimi insiyatifinin başlangıcı kritiktir. Çalışanlar, stres yönetimi programına başlamayı, diğerlerine zayıf oldukları sinyalini verdikleri, sorunlar üstesinden gelemediklerini kabul ettikleri şeklinde düşünürler. Konuya, sağlık bayrağı altında yaklaşmak iş performansı bağlamında vurguyu ortadan kaldırır.

Stres denetleme

Organizasyonel yanları ele alabilmek için bazı araştırmacılar, stres denetlemenin kullanımını tavsiye ediyorlar. Bu denetlemeler, yüksek riskli çalışan grubunu ve uygunsuz yönetim stili gibi problem yaratan organizasyonel özellikleri açığa kavuşturmayı amaçlıyor. Stres denetlemeleri, sorumluluğu, işyeri stresini azaltmak ya da yok edebilmek için düşünmeye teşvik edilmiş işverenlere kaydırıyor. Stres denetleyen bir organizasyon, bir kuruma en uygun stres yönetimi yaklaşımı ve aracılığını sağlayabilir.

Stres denetleyicilerinin stresi azaltmak için uyguladığı stratejiler şunları içerebilir:

• Görevi ve iş ortamını yeniden tasarlayın

• Esnek iş programları gerçekleştirin

• Katılımcı yönetimi destekleyin

• Kariyer gelişimine çalışanı da dahil edin

• İş rollerini analiz edin ve amaçları gerçekleştirin

• Sosyal destek ve geri dönüşüm oluşturun

• Birbirine bağlı takımlar yapılandırın

• Adil çalışma programları oluşturun

• Ödülleri paylaşın

İşverenler, stres yönetimine yatırım hakkında doğru kararlar verebilmek için bu konulardan haberdar olmalıdırlar. Onlara göre, etkili bir stres yönetimi aracılığı, çalışan hastalığı azaltır ya da en aza indirger, dahası işe gelmemeyi ve erken emeklilik ve erken ölümü minimize eder ve şirket karlarının artmasını da sağlayarak çalışan verimliliğini arttırır. Bu sonuçları ölçmek için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir öyle ki; farklı aracılıkların etkinliği düzenli bir şekilde ölçülebilsin

Terry Looker, Manchester Metropolitan Üniversitesi'nde Biyolojik Bilimler bölümün başkanıdır.